Hemen zaude: Hasiera Euskal kultura Bertsularitza Bertsularia

Bertsularia

Izan zadin emazte ala gizon, jatorri sozial ezberdinekoa, bertsulariak arrakasta biltzen du izpiritu zorrotz batekin gizarte-bizitzaren alderdi guziak kantatzen dituelako.

2009ko Euskal Herriko Txapelketa Nagusia
Bertsulariak 2009ko Euskal Herriko Txapelketa Nagusian (EKE - Maite Deliart)
Plazako edo oholtza gaineko haren agerpenetan itxura naturalean agertzen segitzen du. Soineko berezirik gabe, eguneroko jantziekin, efekturik gabe, eskuak bizkarrean edo sakeletan. Ez laiteke haien maila soziala zein den jakin!

Estatutu soziala

Lehen, bertsulari gehienak jatorri xumekoak ziren, laborantza mundukoa.

Bertsulariak ostatuanHorrela, anitzetan baserriaren edo sorterriaren izena hartzen zuten : Juan-Francisco Petriarena "Xenpelar" Oreretako "Xenpelarre" etxekoa zen, Fernando Aire "Xalbador" Urepeleko "Xalbadorrenea" etxekoa  zen ; Pernando Bengoetxea  "Fernando Amezketarra" Gipuzkoako Amezketa herrikoa zen, Mattin Trecu "Ahetzeko Mattin" Ahetzekoa zen, etab.

Ostatuak ziren bertsutan aritzeko lekurik aproposenak. Ardura eskolatu gabea, edan ondoan jendea dibertitzen zuen. Egunkaririk, irratirik eta telebistarik ez baitzegoen, pertsonaia laiko harrigarriena zen. Gizarteko gai guziak jorratzen zituen eta komentatzen.

Gaurko jendartea eta bertsugintza aurpegiz aldatu den bezala, bertsulariaren jatorria eta izaera ezaugarriak aldatu dira. Geroz eta gehiagotan gune urbanoetan bizi da,  goi mailako ikasketak segitua ditu, geroz eta gazteago da bertsu hezkuntzaren eraginez.

Gizon ala emazte

Bertsularitzaren historia luzean protagonista nagusia gizona izan da. Herriko plazan, ostatuetan, saioetan eta txapelketetan, gizonak baizik ez ziren bertsutan ari.

Ezagutu dugun aldaketarik eta berritasunik handiena emaztearen parte hartzearena izan da. Orohar espazio eta eremu publikoan sartu den heinean. Fenomeno berri honi behako bat emanen diogu emaztearen lekua bertsularitzan aztertuz.

Maialen Lujanbio
Maialen Lujanbio, 2009ko Bertsolari Txapelketa Nagusiko txapelduna (Argazkia: Maite Deliart-EKE)

Gaitasun intelektuala

Analfabetoa ala guti eskolatua izan, bertsulariak dohain handiak erakusten ditu:  izpiritu ernea, argia eta zorrotza, memorio harrigarria, bere buruaz segur, hots aparteko gaitasunak.

Odei Barroso
Odei Barroso (EKE - Jakes Larre)
Bertsulari baten ondoan edo bertsu saio batean gaudelarik, gehien harritzen gaituena bertsuen egiteko bizitasuna da. Gaia ez du aitzinetik ezagutzen eta beraz ezin du landu. Hainbeste irudi pasaraztea hain denbora laburrez, erritmoa eta doinua errespetatuz, errima bilatuz gaia borobiltzea, zinez gauza miresgarria!

Sekulako memoria dauka. Memoria horretan bermatzen da hitzen ez errepikatzeko baita errimen atxemaiteko. Errimen bilatzeko errextasuna, bertsulariaren baitezpadazko dohaina!

Posible da bertsulari sortzea, ezinbesteko kalitateen ukaitea, baina bertsulari on baten izateko... lana eskatzen du.

Xalbador-ek ''Odolaren mintzoa'' bere liburuan zion: "Ez dakit baden ofizio errexik, bainan etzaut iduri hau baino zailagoko aunitz baden munduan. Ez litaike ez hala! Oraino ere zonbaitek, eta nihaurek haur denboran uste bezala, dohain hutsez egiten balitz!''

Iparraldeko bertsularitza munduko eragileak

Xan Alkhat bertsularia - Bat-batekoan! (cc-by-sa Nahia Garat)

Bertsulari, gai-egile, gai-emaile, saio antolatze, lehiaketak eta txapelketak, bertsu eskolak eta baliabide zentroak, Euskal kultur erakundearen datubasean zerrendatuak.

Interneten
50 gazte Bidarrain eta 140 bat haur Baigorrin, Xiberoa, Lapurdi eta Baxenabarreko bertsu-eskolen topaketetan | 2017-04-27, Bertsozale Elkartea

Gazteak eta haurrak bildu ziren Bidarraiko Artekan eta Baigorriko Oronozia Etxartean.

Tags:

Bertsolaritzaren liburutegia sarean jarri du Xenpelar Dokumentazio Zentroak

Bostehun liburu eta artikulu baino gehiago beha daitezke sarean. Bertsolaritzaz gain, ahozkotasunari eta munduko kantu inprobisatuari buruzko material ugari bildu du liburutegiak. Liburutegian jasotako ikerketa eta bestelako lanak edozeinen eskura daude dokumentazio zentroan bertan, baina orain arte, baliabide faltagatik, ezin izan da interneten ikusi liburutegiari buruzko informaziorik. Azkenean, aurten lortu da liburutegiko katalogoa Bertsolaritzaren Datu Basean txertatuta interneten erakustea.

Tags:

Xenpelar zentroak sarean jarri du bertso liburutegia | 2017/01/25, Berria.eus

Bertsolaritzari, ahozkotasunari eta kantu inprobisatuei buruzko ehunka liburu eta artikulu biltzen ditu Xenpelar dokumentazio zentroak, eta sarean jarri ditu orain haietako 548. Erreferentzia bibliografikoak ere eskaintzen ditu eta bilaketak egiteko aukera.

Tags:

Gehiago…