Euskal literatura

1545. urtea oso garrantzitsua da euskal literaturaren historian, orduan inprimatu baitzen osoki euskaraz idatzi lehen liburua, Bernat Dechepare, Eiheralarreko erretorearen olerki erlijiozo eta profanoen bilduma.

Bernardo Atxaga eta Xabier Lete euskal idazleak (2009 - www.guregipuzkoa.net - cc-by-sa)
Bernardo Atxaga eta Xabier Lete euskal idazleak (2009 - www.guregipuzkoa.net - cc-by-sa)

Kasik mende bat berantago (1643an), Pedro de Aguerre, "Axular" deitu Sarako erretorak, "Gero" liburua argitaratzen du, euskal klasikoetan maisulan bihurtuko dena.

XVIII.mendea gramatikariena eta euskara goresten dutenena da : hauetarik famatuena Manuel de Larramendi da (1690-1766), hizkuntzalaritzan egin zituen ikaragarriko lanetatik ezagutua. XIX.mendearen bigarren erditik goiti, euskal literatura laikotuko da.

1950eko hamarkadaz geroztik, Jon Miranden (1925-1972) eta Gabriel Arestiren (1933-1975) ildoari jarraituz euskal literaturak garapen handia ezagutu du.

Gaur egungo idazlerik emankorrenen eta trebeenen artean, hauek aipa ditzazkegu besteak beste Bernardo Atxaga, Gipuzkoako Asteasun sortua, "Obabakoak" eleberriaren idazlea (liburu honek literatura nazio-saria eskuratu zuen Espainian 1989an, geroztik 19 hizkuntzatan itzulia izan da) eta Itxaro Borda, "Euskadi" saria irabazi zuena 2001ean, "100% basque" liburuarekin.

Gaur egun, 1500 liburu inguru plazaratzen dira urtero Euskal Herrian.

Bestalde, euskara ahozko literatura bizi baten oinarria izan da. Honen lekuko, gaur egun indarrean dugun bertsolaritza.