Hemen zaude: Hasiera Euskal kultura Euskal literatura Literatura idatzia

Literatura idatzia

Europako beste herrialdeei konparatuz, euskal literatura idatzia frango berant agertu zaigu.

Eskerrak aspalditik ahozko literatura bagenuela, besteak beste bertsolaritza, gaur egun oraindik indarrean duguna. 1545ean abiaturik, hiru mendez segidan, idazle gehienak elizagizonak izan dira.

XIX. mende erditsuan, laikoak ere idazten hasi ziren, eta orohar, euskal literaturak fruitu ederrak eskaini dizkigu, bereziki narrazio eta olerkian. Gaurko idazleek, euskara bildu eta aberats batean, gizarteko gai guziak erabiltzen dituzte, pentsamolde eta sendimendu funtsezkoenak landuz eta plazaratuz.

1545.  urtea oso garrantzitsua da euskal literaturaren
historian, orduan inprimatu baitzen osoki euskaraz idatzi lehen liburua, Bernat Dechepare, Eiheralarreko erretorearen olerki erlijiozko eta profanoen bilduma.

Kasik mende bat berantago (1643an), Pedro de Aguerre, Axular deitu Sarako erretorak, Gero liburua argitaratzen du, euskal klasikoetan maisulan bihurtuko dena.

XVIII. mendea gramatikariena eta euskara goresten dutenena da : hauetarik famatuena Manuel de Larramendi da (1690-1766), hizkuntzalaritzan egin zituen ikaragarriko lanetatik ezagutua.  XIX. mendearen bigarren erditik goiti, euskal literatura laikotuko da.

1950eko hamarkadaz geroztik, Jon Miranden (1925-1972) eta Gabriel Arestiren (1933-1975) ildoari jarraituz euskal literaturak garapen handia ezagutu du. Gaur egungo idazlerik emankorrenen eta trebeenen artean, hauek aipa ditzakegu : Bernardo Atxaga, Gipuzkoako Asteasun sortua, Obabakoak eleberriaren idazlea (liburu honek literatura nazio-saria eskuratu zuen Espainian 1989an, geroztik 19 hizkuntzatan itzulia izan da), eta Itxaro Borda, Euskadi saria irabazi zuena 2001ean, 100% basque  liburuarekin.

Gaur egun, 1500 liburu inguru plazaratzen dira urtero Euskal Herrian.

XX. mendeko euskal literatura

Euskal kultur erakundearekin partaidetzan, Etxepare Institutuak Estibalitz Ezkerrak idatzitako "XX. mendeko euskal literatura" liburuxka argitaratu du bertsio numeriko hirueledun batean, euskaraz, frantsesez eta inglesez.

XX. mendeko euskal literatura

Edizio berezi hau dohainik deskarga daiteke PDF formatuan.
Kattalin Totorikak itzuli du jatorrizko testua euskaratik frantsesera.
Oharra: liburuxa beste bertsio hirueledun batean eskura daiteke ere (euskaraz, gazteleraz eta inglesez).

Iparraldeko literatura munduko eragileak

Iparraldeko euskal literatura munduko eragileen errepertorioa kategoriatan sailkatuak (idazleak, argitaletxeak, programatzaileak, formatzaileak, baliabide zentroak...).