Hemen zaude: Hasiera Euskal kultura Bertsularitza Bertsularia

Bertsularia

Izan zadin emazte ala gizon, jatorri sozial ezberdinekoa, bertsulariak arrakasta biltzen du izpiritu zorrotz batekin gizarte-bizitzaren alderdi guziak kantatzen dituelako.

2017ko Euskal Herriko Txapelketa Nagusia (Argazkia: CC-BY-SA - Dani Blanco, Argia.eus)
2017ko Euskal Herriko Txapelketa Nagusia (Argazkia: CC-BY-SA - Dani Blanco, Argia.eus)
Plazako edo oholtza gaineko haren agerpenetan itxura naturalean agertzen segitzen du. Soineko berezirik gabe, eguneroko jantziekin, efekturik gabe, eskuak bizkarrean edo sakeletan. Ez laiteke haien maila soziala zein den jakin!

Estatutu soziala

Lehen, bertsulari gehienak jatorri xumekoak ziren, laborantza mundukoa.

Bertsulariak ostatuanHorrela, anitzetan baserriaren edo sorterriaren izena hartzen zuten : Juan-Francisco Petriarena "Xenpelar" Oreretako "Xenpelarre" etxekoa zen, Fernando Aire "Xalbador" Urepeleko "Xalbadorrenea" etxekoa  zen ; Pernando Bengoetxea  "Fernando Amezketarra" Gipuzkoako Amezketa herrikoa zen, Mattin Trecu "Ahetzeko Mattin" Ahetzekoa zen, etab.

Ostatuak ziren bertsutan aritzeko lekurik aproposenak. Ardura eskolatu gabea, edan ondoan jendea dibertitzen zuen. Egunkaririk, irratirik eta telebistarik ez baitzegoen, pertsonaia laiko harrigarriena zen. Gizarteko gai guziak jorratzen zituen eta komentatzen.

Gaurko jendartea eta bertsugintza aurpegiz aldatu den bezala, bertsulariaren jatorria eta izaera ezaugarriak aldatu dira. Geroz eta gehiagotan gune urbanoetan bizi da,  goi mailako ikasketak segitua ditu, geroz eta gazteago da bertsu hezkuntzaren eraginez.

Gizon ala emazte

Bertsularitzaren historia luzean protagonista nagusia gizona izan da. Herriko plazan, ostatuetan, saioetan eta txapelketetan, gizonak baizik ez ziren bertsutan ari.

Ezagutu dugun aldaketarik eta berritasunik handiena emaztearen parte hartzearena izan da. Orohar espazio eta eremu publikoan sartu den heinean. Fenomeno berri honi behako bat emanen diogu emaztearen lekua bertsularitzan aztertuz.

Maialen Lujanbio
Maialen Lujanbio, 2017ko Bertsolari Txapelketa Nagusiko txapelduna (Argazkia: CC-BY-SA - Dani Blanco, Argia.eus )

Gaitasun intelektuala

Analfabetoa ala guti eskolatua izan, bertsulariak dohain handiak erakusten ditu:  izpiritu ernea, argia eta zorrotza, memorio harrigarria, bere buruaz segur, hots aparteko gaitasunak.

Odei Barroso
Odei Barroso (EKE - Jakes Larre)
Bertsulari baten ondoan edo bertsu saio batean gaudelarik, gehien harritzen gaituena bertsuen egiteko bizitasuna da. Gaia ez du aitzinetik ezagutzen eta beraz ezin du landu. Hainbeste irudi pasaraztea hain denbora laburrez, erritmoa eta doinua errespetatuz, errima bilatuz gaia borobiltzea, zinez gauza miresgarria!

Sekulako memoria dauka. Memoria horretan bermatzen da hitzen ez errepikatzeko baita errimen atxemaiteko. Errimen bilatzeko errextasuna, bertsulariaren baitezpadazko dohaina!

Posible da bertsulari sortzea, ezinbesteko kalitateen ukaitea, baina bertsulari on baten izateko... lana eskatzen du.

Xalbador-ek ''Odolaren mintzoa'' bere liburuan zion: "Ez dakit baden ofizio errexik, bainan etzaut iduri hau baino zailagoko aunitz baden munduan. Ez litaike ez hala! Oraino ere zonbaitek, eta nihaurek haur denboran uste bezala, dohain hutsez egiten balitz!''

Iparraldeko bertsularitza munduko eragileak

Xan Alkhat bertsularia - Bat-batekoan! (cc-by-sa Nahia Garat)

Bertsulari, gai-egile, gai-emaile, saio antolatze, lehiaketak eta txapelketak, bertsu eskolak eta baliabide zentroak, Euskal kultur erakundearen datubasean zerrendatuak.

Agenda
  • Bertso saioak
  • Bertsularitza
Odei Barroso - Ortzi Idoate - Aitor Servier 2018/02/27
  • Bertso saioak
  • Bertsularitza
Bertsu Saioa 2018/03/04
  • Bertso saioak
  • Bertsularitza
Amets Arzallus - Ramuntxo Christy 2018/03/11
Gehiago…
Interneten
Massachusettseko euskal ikasketen katedran izango dira Maialen Lujanbio eta Miren Artetxe bertsolariak | Etxepare.eus, 2018-02-05

University of Massachusetts  Amherst-eko William Douglass Katedrako ikasleek euskal kulturgintzaren adierazpen nagusietako bat, bertsolaritza, lehen eskutik ezagutzeko aukera izango dute aste honetan, izan ere Maialen Lujanbio eta Miren Artetxe bertsolariak bertan izango dira hitzaldia eta kantaldia eskaintzen.

Tags:

Maialen Lujanbio eta Miren Artetxe "euskal poetak" Renon | 2018-01-24, Berria

Tags:

Bi emazte bertsolari, Marie d’Abbadie d’Arrast, 1896 - Bilketa.eus

19. mendeko emazte bertsolariez : Txapelketak irabazten, prentsa mota baten zorionerako, beste prentsa mota baten zoritxarrerako...

Tags:

Gehiago…